Η Πρωτοελλαδική Ι περίοδος

Η Πρωτοελλαδική Ι περίοδος (3200/3100-2650 π.Χ.) ακολουθεί χρονολογικά την Τελική Νεολιθική (4500-3200 π.Χ.) και παρουσιάζει στενή πολιτιστική συνάφεια με αυτήν, που είναι εμφανής στην κατοίκηση νεολιθικών θέσεων και κατά την περίοδο αυτή (π.χ. Εύτρηση), στην άσκηση της αγροτικής οικονομίας και στην περιορισμένη ακόμη χρήση των μετάλλων.
Τα αρχαιολογικά κατάλοιπα της Πρωτοελλαδικής Ι είναι εξαιρετικά περιορισμένα και εντοπίζονται σε λίγες αρχαιολογικές θέσεις της ανατολικής Στερεάς Ελλάδας (Εύτρηση, Λιθαρές, Περαχώρα, Παλαιά Κοκκινιά, Ζάγανι) και της Πελοποννήσου (Κοράκου, Τσούνγκιζα, Ταλιώτη, Λέρνα, Τίρυνς). Η Πρωτοελλαδική Ι εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1915-1916 στον οικισμό Κοράκου Κορινθίας, ενώ στην Εύτρηση Βοιωτίας στάθηκε δυνατή η σωστή στρωματογραφική της ένταξη μετά την Τελική Νεολιθική και πριν την Πρωτοελλαδική ΙΙ. Για το λόγο αυτό η περίοδος αυτή είναι γνωστή και ως "πολιτισμός Εύτρησης". Κατά τα τέλη της περιόδου σημειώνονται τοπικές παραλλαγές στην κεραμική, που διαπιστώθηκαν για πρώτη φορά στην κεραμική παραγωγή της Αργολίδας, η οποία περιγράφεται με τον όρο "φάση Ταλιώτη".
Η οικιστική αρχιτεκτονική της περιόδου είναι ελάχιστα γνωστή, μια και στις ίδιες θέσεις σημειώθηκε έντονη οικοδομική δραστηριότητα και κατά τις επόμενες φάσεις της Πρωτοελλαδικής. Ο λόφος Ζάγανι αποτελούσε το σημαντικότερο μνημείο της Πρωτοελλαδικής Ι, ισοπεδώθηκε όμως ολοσχερώς στο πλαίσιο κατασκευής του νέου αερολιμένα των Σπάτων Αττικής. Στη σύντομη έρευνα που προηγήθηκε βρέθηκαν λείψανα σπιτιών, κεραμική χαρακτηριστική της περιόδου, και εντοπίστηκε το πέτρινο τείχος που περιέβαλε τον οικισμό. Το τείχος αυτό είναι το παλαιότερο που έχει βρεθεί μέχρι στιγμής σε πρωτοελλαδικό οικισμό και προηγείται εκείνων της Ραφήνας και της Λέρνας.
Στοιχεία σχετικά με τα ταφικά έθιμα της περιόδου δεν είναι μέχρι στιγμής γνωστά. Διαγνωστικό στοιχείο της περιόδου είναι η χειροποίητη κεραμική με την έντονη κόκκινη, στιλβωμένη επιφάνεια. Τέλος, αξιοσημείωτη είναι η περιορισμένη άσκηση της μεταλλοτεχνίας, συγκριτικά με την εξαιρετική ανάπτυξη που γνωρίζει από τις αρχές της 3ης χιλιετίας σε οικισμούς του βορειοανατολικού Αιγαίου (Τροία, Πολιόχνη, Θερμή).